Nog 36 uur.
Maandag gaat de knop om. Dan gaat de nieuwe website van Vereniging Anoiksis live. Ik ben de kartrekker, de “Leider” van de werkgroep. Of zoals ik het soms om 03:00 uur ’s nachts in mijn notitieblok krabbel: de “Lijder” van de werkgroep. Een woordgrapje, zeker, maar wel eentje met een bittere nasmaak.
Terwijl de code wordt getest en de laatste bugs worden geplet, zit ik hier in mijn eigen huis. Alleen. Mijn vriendin is bij haarzelf, de bonuskinderen – die ik oprecht liefheb, maar die biologisch en juridisch niet van mij zijn – liggen in hun eigen bedden. Het is stil. En in die stilte, net voor de grote ‘deploy’ naar de buitenwereld, overdenk ik de architectuur van mijn eigen bestaan.
Mensen zien de buitenkant: Jelle, de ondernemer. Jelle, die nuchter is sinds 2021. Jelle, die een complexe ICT-klus klaart voor een patiëntenvereniging. Een succesverhaal. “Kijk hem eens gaan,” zeggen ze. “Hij heeft zijn leven op de rit.”
Wat ze niet zien, is de prijs van het kaartje voor deze rit.
De Architectuur van de Kooi
Laatst las ik een discussie over cocaïnegebruik. Iemand bagatelliseerde het: “5 gram per dag moet kunnen.” Ik reageerde direct vanuit mijn ervaring. Kansloos, zei ik. Je hersenen kunnen die dopamine-impuls helemaal niet verwerken. Je paft 80% weg. Pure verspilling. Maar terwijl ik dat typte, voelde ik de ironie. Ik ben dan wel gestopt met hosselen, ik ben clean, ik rook niet eens meer shag – maar ben ik vrij?
Mijn brein is, door een verleden van psychose en middelengebruik, hypersensitief voor dopamine. Als ik nu één pilletje van mijn medicatie zou laten staan, schakel ik direct een paar versnellingen hoger. Dan wordt de wereld weer magisch, snel, en gevaarlijk. De staat, via de psychiatrie, heeft die versnellingspook echter uit mijn handen geslagen. Ik slik “duurzame beïnvloeding”. Medicatie die de pieken afvlakt. Het resultaat? Een stabiel leven. Gezellig voor de omgeving. Veilig voor de maatschappij.
Maar van binnen voelt die chemische interventie vaak als ingebrachte somberheid. Het is geen verdriet dat van mij is. Het is de frictie van een motor die wil racen, maar begrensd is op 80 kilometer per uur.
Het Panopticum
De filosoof Foucault beschreef ooit het Panopticum: een gevangenisontwerp waarbij de bewaker in een centrale toren iedereen kan zien, maar de gevangenen de bewaker niet. Omdat je nooit weet of je bekeken wordt, ga je jezelf gedragen. Je wordt je eigen cipier.
Mijn leven voelt vaak als zo’n Panopticum. Ik zit niet meer in de Bijlmerbajes of Vught. Ik zit in een mooi huis, met een lieve vriendin en een prachtig netwerk. Maar de toren staat er nog steeds. De bewaker in die toren is de “Ander”. Het is de maatschappelijke norm. Het zijn de protocollen. Het is de angst dat als ik ook maar één keer uit de pas loop – als ik één keer te luid lach, te snel praat, of te fel reageer – de labels weer op mijn voorhoofd worden geplakt. Schizo-dit. Anti-sociaal-dat.
Dus loop ik op de kadans van de ander. Ik scan de ruimte: wat wordt er verwacht? Hoe hoort een “goede bonusvaderfiguur” te kijken? Hoe reageert een “professionele projectleider”? Ik mimicry mijn weg door de dag. Ik dans perfect op de maat, maar ik hoor de muziek niet. Ik voel alleen de dwang.
De Illusie van Vrije Wil
Is dat erg? Misschien niet. Ik geloof niet in vrije wil. Ik geloof in een kracht – noem het God, noem het de fysica van oorzaak en gevolg – die bepaalt of het regent en of mijn neuronen vuren. Dat idee geeft rust. De “keuzes” waar mensen zo prat op gaan, zijn vaak niets meer dan reacties op omstandigheden.
Mijn situatie is geen “keuze” in de klassieke zin. Het is een offer. Ik offer mijn rauwe, chaotische autonomie op voor verbinding. Voor die bonuskinderen die een stabiele figuur nodig hebben. Voor die website die maandag live moet, zodat mensen met psychosegevoeligheid elkaar kunnen vinden. Voor mijn vriendin, die rust verdient.
De Waarde van het Masker
Soms, heel soms, voel ik de neiging om tegen de tralies te rammelen. Om te schreeuwen dat deze “gezellige dynamiek” mij van binnen opvreet. Dat ik me een acteur voel in een toneelstuk dat nooit stopt. Een spion die undercover is in het land der normalen.
Maar dan kijk ik naar wat we gebouwd hebben met de werkgroep. Een digitaal thuis voor mensen die, net als ik, weten hoe het is als je hoofd op hol slaat. Ik ben trots op die site. Trots op mijn team. Misschien is dat de les. De kooi is er. De chemie is er. De bewaker kijkt mee. Maar binnen die kooi kan ik nog steeds iets bouwen dat waarde heeft.
Maandag gaan we live. De code is clean. De server is klaar. En ik? Ik slik mijn medicatie, zet mijn masker recht, en speel mijn rol met verve. Niet omdat ik vrij ben, maar omdat zelfs een gevangene kan besluiten om de muren van zijn cel te versieren.
Jelle is thuis, maar de reis zit in zijn hoofd.
Dit bericht is in samenspraak met Gemini tot stand gekomen. De inhoud is eigen maar de toon/ritme kan afwijkend voelen voor mijn gebruikelijke stem online. Alweer een prothese.